Një marrëveshje Rama–Meloni mund ta shpëtojë!
Gjuha arbëreshe, një trashëgimi e gjallë e Shqipërisë së Mesjetës që jeton në zemër të Italisë prej pesë shekujsh, sot është në prag të shuarjes. Ajo që dikur flitej me krenari në qindra fshatra, sot është zbehur në një numër të vogël komunitetesh, ku edhe aty të rinjtë gjithnjë e më pak e njohin ose e përdorin.
Ky realitet nuk është më një paralajmërim: është një emergjencë kulturore. Sipas UNESCO-s, gjuha arbëreshe është “seriozisht e rrezikuar”, ndërsa studiuesit dhe aktivistët që punojnë me komunitetet arbëreshe raportojnë humbje dramatike të transmetimit të saj brez pas brezi.
Arsimi, media, dhe jeta moderne në Itali nuk e përfshijnë më gjuhën arbëreshe, ndërkohë që mungon mbështetja konkrete institucionale për ta ruajtur atë. Ndaj sot është koha për veprim. Dhe ai veprim duhet të vijë nga lart – nga politika.
Një marrëveshje Rama–Meloni: pse tani?
Shqipëria dhe Italia ndajnë një histori të gjatë lidhjesh kulturore dhe politike. Komunitetet arbëreshe janë simbol i kësaj lidhjeje, një urë gjuhësore dhe identitare që meriton mbrojtje. Një marrëveshje dypalëshe ndërmjet Shqipërisë dhe Italisë – e nënshkruar nga kryeministrat Edi Rama dhe Giorgia Meloni – do të ishte një hap historik në drejtimin e duhur.
Kjo marrëveshje do të mundësonte mësimin e gjuhës arbëreshe në shkolla dhe kopshte në zonat arbëreshe; Financimin e projekteve mediatike dhe digjitale në arbëreshçe që flasin gjuhën e brezit të ri; Shkëmbime kulturore dhe arsimore midis të rinjve arbëreshë dhe Shqipërisë; Trajnim të mësuesve dhe krijim të materialeve moderne në arbëreshçe; Njohje ligjore dhe mbrojtje për gjuhën arbëreshe si pjesë e trashëgimisë evropiane.
Pse politika ka përgjegjësi?
Ruajtja e gjuhëve të pakicave nuk është vetëm çështje folklori. Ajo është detyrim shtetëror dhe moral. Vetëm me mbështetje konkrete – përmes fondeve publike, ligjeve dhe politikave arsimore – një gjuhë si arbëreshja mund të ringjallet dhe të mbijetojë.
Asnjë komunitet nuk mund ta bëjë këtë vetëm. Ndaj duhet një apel për të ardhmen. Nëse kjo marrëveshje nuk ndodh sot, nesër mund të jetë vonë. Brezi i ri arbëresh po rritet pa e njohur më gjuhën e stërgjyshërve. Kultura pa gjuhën është si një pemë pa rrënjë.
Arberesht, ne intervistat qe kryej une rregullisht per Radio Radicale dhe Podcatin tim “Fjasim Arberisht” i bëjnë thirrje të dy qeverive – Shqipërisë dhe Italisë – të nisin bisedimet për një marrëveshje të përbashkët për mbrojtjen dhe promovimin e gjuhës arbëreshe. Është koha për të vepruar, përpara se të kemi vetëm muze dhe libra që flasin për një gjuhë që dikur jetonte…
