Nga Florentina Kasabaqi
Vizita ime në Piana degli Albanesi – Hora e Arbëreshëvet, në ditën e shënuar të Pavarësisë së Shqipërisë, më 28 nëntor 2025, ishte një përjetim që më preku thellë dhe më zgjoj emocione që nuk i kisha ndier kurrë më parë në këtë formë. Jo sepse jeta ime ka qenë e varfër në ndjenja, por sepse ishte hera e parë që një vend i panjohur më foli drejtpërdrejt me shpirtin.
Që në hapat e parë ndjeva sikur nuk isha vizitore, por e kthyer në shtëpi. Një ndjesi e fortë, e pashpjegueshme, sikur rrënjët e mia të kishin qenë gjithmonë aty. Një tokë e shenjtë, shumë pranë shpirtit tim, një vend që pa hezitim mund ta quaj shtëpinë time. Një gjuhë që tingëllon në vesh si melodi dhe ushqen shpirtin, dhe njerëz që, edhe pse nuk na lidh gjaku, i ndien si familje.
Nën muralet e Piana degli Albanesi, muret nuk heshtin. Ato flasin për histori, për kulturë, për art dhe edukatë, për vlera artistike që banorët e këtij vendi të shenjtë i kultivojnë me përkushtim dhe krenari. Çdo ngjyrë dhe figurë është një rrëfim, një dëshmi e një identiteti që ka mbijetuar me dinjitet.
Muzeu më la pa frymë. Ngjyrat e bukura të veshjeve tradicionale dhe aristokracia e kulturës arbëreshe tregojnë një trashëgimi të pasur, të ruajtur jo si relike, por si mënyrë jetese.
Një nga pasuritë më të çmuara që ky vend ruan me fanatizëm është biblioteka. Një shtëpi e vogël në përmasa, por me një peshë shpirtërore dhe kulturore aq të madhe sa fjalët nuk mjaftojnë për ta përshkruar. Aty trupi të bëhet “pulla-pulla”, siç thonë vetë Arbëreshët. Fotografitë flasin më shumë se një mijë fjalë, dhe shqiponja bashkë me bustin e Skënderbeut të përshëndesin me ngrohtësi që në çastin kur hap derën. Është një vend ku historia nuk lexohet vetëm, por ndihet.
Kryekisha e Shën Mitrit të Madhit Dëshmor, apo Klisha e Madhe, ishte një nga përjetimet më të thella shpirtërore. Brenda saj, heshtja flet. Muret e ftohta rrëfejnë vuajtjet, sakrificat dhe qëndresën e këtij populli për të ruajtur besimin, gjuhën dhe identitetin. Aty ndjen peshën e shekujve dhe forcën e një populli që zgjodhi vetminë larg atdheut, por kurrë harresën.
Me ndihmën dhe respektin e Mario Calive, një burrë familjar me shumë vlera, i shkolluar në disa lami, artist i talentuar, mikpritës i respektuar dhe mik në kuptimin e plotë të fjalës, patëm nderin të organizojmë takimin tonë me Kryetarin e Bashkisë, Rosario Petta. Falë përkushtimit dhe seriozitetit të Marios, ky takim u shndërrua në një moment të paharrueshëm, të mbushur me domethënie dhe shpresë.
Çfarë të them për Rosarion? Veçse: lum Horë Arbëreshe për këtë kryetar. Një njeri me vlera të larta, me vizion dhe largpamësi, që synon të zgjerojë horizontet e këtij vendi dhe të ndërtojë ura të forta që lidhin Arbëreshët me Shqiptarët e Kosovës dhe të Shqipërisë. Kur u ula në tavolinë me këta burra, më dukej sikur isha në ëndërr. Flisnin me krenari për Horën Arbëreshe, për historinë dhe për etjen e tyre të sinqertë që të bëhemi një. Çdo fjalë e tyre kishte peshë, sepse ndjehej qartë se buronte nga zemra.
Pata gjithashtu nderin të takoj pronaren e restorantit Osteria Valeria, si dhe shumë vëllezër e motra të tjerë që lanë një gjurmë të veçantë në shpirtin tim. Dua ta përmendi edhe Giuseppe Fusco, pronarin e shtëpisë ku qëndrova bashkë me dy shoqet e mia, Vildanen dhe Venin, për mikpritjen e ngrohtë dhe njerëzore.
Hora Arbëreshe më dha një qetësi dhe ngrohtësi shpirtërore që nuk e kisha ndier më parë. Një vend i vogël që flet shumë. Kur u ngjita në majë të fshatit, aty ku ndodhet kisha e parë, dhe hodha shikimin drejt horizontit, një emocion i papërshkrueshëm më pushtoi. Lotët rridhnin pa u ndalur dhe unë qëndrova e heshtur, e ngrirë si gur, përballë një bukurie që të flet vetëm me shpirt.
Në shesh, busti i Skënderbeut dhe i Nënës Terezë të rrënqethin trupin dhe të mbushin me krenari. Ky vend më shtoi dashurinë për rrënjët, gjakun dhe kombin tim më shumë se kurrë.
Vetë emri Arbëresh është simbol shprese, force dhe krenarie. Është emri i një populli që për 600 vite ruajti gjuhën dhe identitetin pa ndihmën e askujt, vetëm me dashuri, vlera kulturore, histori, krenari dhe vullnet të palëkundur. Një popull më i fortë se guri, që ndërtoi jo vetëm mure, por një trashëgimi shpirtërore të përjetshme.
Vizitoje Horën Arbëreshe dhe ushqeje shpirtin me bukurinë e këtij vendi. Kur e sheh nga lart, duket si një pikturë që vetëm Zoti mund ta krijojë, por që në të vërtetë u ndërtua nga duart dhe zemrat e Arbëreshëve tanë.
Dhe mos harroni të ndaleni në qendër për të provuar cannoli me gjizë deleje një shije unike që ta ëmbëlson shpirtin dhe të dhuron një energji pozitive që e merr me vete edhe pasi largohesh.
Kam disa vite që nuk jam në Horë. Kur vizitoja (2010-2015), bëja ca shëtitje në mal jashtë qytetit, por e kam harruar emrin njërit të malevet. A është Saravulli, ose Xeravulli (emri arbërisht, ju lutem – nuk di litisht.)
Flm dhe të fala të ngroht nga Wales. Më kap mall për Horë!
David Young