Në zemër të Çarshisë së Vjetër të Gjakovës po lind një hapësirë që nuk synon të jetë vetëm një bujtinë. “Saraçhane – Atelie & Bujtinë” është një projekt familjar që bashkon mikpritjen, zejen tradicionale, kujtesën dhe jetën e përditshme të një familjeje që prej brezash është e lidhur me zanatin e saraçit.

Në Gjakovë, Çarshia e Madhe nuk është vetëm një hapësirë urbane historike. Ajo është një vend ku për shekuj janë takuar tregtia, zejet, njerëzit dhe historitë e familjeve. Çarshia është zhvilluar rreth Xhamisë së Hadumit dhe ka qenë një nga qendrat më të rëndësishme ekonomike e zejtare të qytetit. Edhe sot ajo mbetet një nga simbolet më të rëndësishme të identitetit të Gjakovës.

Pikërisht në këtë mjedis, familja Vejsa po përpiqet të sjellë një ide të re, por me rrënjë shumë të vjetra.

Një familje, një zanat, disa breza

Emri Saraçhane lidhet drejtpërdrejt me historinë e familjes dhe me zanatin e saraçit – punimin e lëkurës dhe krijimin e produkteve të ndryshme prej saj.

Historia e kësaj zeje në familjen Vejsa shkon pas në vitin *1937, kur gjyshi *Xhemajli Vejsa nisi rrugëtimin e tij si saraç. Zanati nuk mbeti vetëm një profesion. U bë pjesë e identitetit të familjes dhe kaloi nga një brez te tjetri.

Xhemajli Vejsa ua përcolli zanatin bijve të tij, ndërsa njëri prej tyre, Fehmi Vejsa, e vazhdoi atë me përkushtim dhe e mbajti gjallë edhe në një kohë kur shumë prej zejeve tradicionale filluan të zhdukeshin.

Për këtë vazhdimësi familjare ka shkruar edhe shtypi kosovar. Fehmi Vejsa është përshkruar si një prej saraçëve të paktë që e kanë vazhduar këtë profesion në Kosovë, ndërsa historia e tij lidhet drejtpërdrejt me trashëgiminë zejtare të Çarshisë së Madhe të Gjakovës.

Dikur, Çarshia e Madhe kishte qindra dyqane zejtare dhe zanatet ishin një pjesë thelbësore e ekonomisë së qytetit. Sot shumë prej tyre janë zhdukur ose janë në rrezik të harrohen. Pikërisht për këtë arsye, ruajtja e një zanati nuk është vetëm ruajtje e një profesioni – është ruajtje e një pjese të historisë së qytetit.

Nga saraçhanja te Saraçhane

Saraçhane është konceptuar si një hapësirë ku e kaluara nuk ekspozohet thjesht si një kujtim, por vazhdon të jetojë.

Në pjesën e atelies, vizitorët do të mund të njihen me botën e punimit të lëkurës dhe me produktet që lidhen me traditën e kësaj zeje: kuleta, rripa, objekte dekorative dhe punime të tjera të realizuara me dorë.

Këtu ideja nuk është të krijohet një “dyqan suveniresh” në kuptimin klasik të fjalës. Synimi është që pas çdo objekti të jetë e pranishme një histori – historia e një materiali, e një pune të dorës dhe mbi të gjitha e një familjeje.

Lëkura, veglat e punës dhe gjurmët e zanatit bëhen pjesë e atmosferës së hapësirës. Vizitori nuk vjen vetëm për të blerë një produkt, por për të kuptuar se nga vjen ai produkt dhe çfarë historie mbart.

Një bujtinë me karakter

Në të njëjtën hapësirë, Saraçhane – Atelie & Bujtinë do të ofrojë edhe një përvojë të vogël, intime dhe familjare të mikpritjes.

Ideja e bujtinës është e frymëzuar nga tradita e vjetër e hanit – një vend ku udhëtari ndalet, pushon, ha diçka, takohet me njerëz dhe merr me vete një pjesë të vendit ku ka qenë.

Por Saraçhane nuk synon ta rikrijojë të kaluarën në mënyrë muzeale. Përkundrazi, dëshiron ta sjellë atë në një formë bashkëkohore.

Dhomat, hapësirat e përbashkëta dhe detajet e brendshme do të ndërtohen rreth idesë së një shtëpie të vjetër qytetare, ku elementet tradicionale takohen me një mënyrë të thjeshtë dhe moderne të mikpritjes.

Këtu mysafiri nuk duhet të ndihet thjesht si turist.

Duhet të ndihet si mysafir i shtëpisë.

Mëngjesi që tregon një qytet

Një nga pjesët e rëndësishme të konceptit është edhe ushqimi.

Në vend të një mëngjesi standard hotelerie, Saraçhane dëshiron të sjellë në tavolinë shije që lidhen me Gjakovën dhe me kujtesën familjare.

Një prej tyre është samuni me suxhuk, një kombinim i thjeshtë, por karakteristik për traditën lokale të mëngjesit.

Sepse edhe ushqimi, ashtu si zejtaria, është pjesë e trashëgimisë.

Një qytet nuk njihet vetëm për monumentet e tij. Njihet edhe për mënyrën se si flet, si punon, si ha dhe si i pret mysafirët.

Një hapësirë për ata që duan ta përjetojnë Gjakovën

Saraçhane është menduar veçanërisht për njerëzit që nuk duan vetëm ta vizitojnë Gjakovën, por duan ta përjetojnë atë.

Për vizitorin që vjen për herë të parë në qytet, bujtina do të jetë një pikënisje për të zbuluar Çarshinë, Xhaminë e Hadumit, rrugicat, dyqanet, zanatet dhe jetën e përditshme të qytetit.

Për diasporën, mund të jetë një kthim te një atmosferë e njohur, por e parë me sy të rinj.

Ndërsa për gjeneratat e reja, Saraçhane dëshiron të jetë një mënyrë për të treguar se trashëgimia nuk është vetëm ajo që ruajmë pas vetes, por edhe ajo që zgjedhim ta vazhdojmë.

Pse “Saraçhane”?

Emri është i lidhur me vetë rrënjën e historisë së familjes.

“Saraçhane” nuk është një emër i zgjedhur rastësisht. Ai lidhet me hapësirën e saraçit – vendin ku punohej lëkura, ku krijoheshin pajisje e produkte për jetën e përditshme dhe ku zanati kalonte nga mjeshtri te nxënësi.

Për familjen Vejsa, ai emër është një mënyrë për ta bërë të dukshme këtë trashëgimi.

Një emër që vjen nga e kaluara, por që synon të jetojë në të ardhmen.

Trashëgimia nuk ruhet vetëm duke e kujtuar

Në një kohë kur shumë zeje tradicionale po humbin mjeshtrit dhe vazhdimësinë e tyre, krijimi i një hapësire si Saraçhane merr një kuptim më të gjerë.

Është një përpjekje për ta lidhur trashëgiminë me ekonominë lokale, turizmin, kulturën dhe jetën bashkëkohore.

Sepse një zanat nuk ruhet vetëm duke e vendosur një vegël të vjetër në vitrinë.

Ruhet kur dikush vazhdon ta përdorë.

Një këngë nuk ruhet vetëm duke e regjistruar.

Ruhet kur dikush vazhdon ta këndojë.

Dhe një traditë familjare nuk ruhet vetëm duke treguar historinë e gjyshit.

Ruhet kur brezi tjetër vendos ta vazhdojë.

Kjo është, në thelb, ideja e Saraçhanes.

Një derë e vogël drejt Gjakovës

Në fund, Saraçhane – Atelie & Bujtinë dëshiron të jetë pikërisht ajo që premton emri: një hapësirë ku takohen zanati dhe mikpritja.

Një atelie ku vazhdon një histori e nisur në vitin 1937.

Një bujtinë ku mysafiri mund të flejë, të hajë mëngjes dhe të zgjohet në zemër të Çarshisë së Vjetër.

Një vend ku mund të shohësh një produkt të punuar me dorë dhe të dëgjosh historinë e familjes që e ka punuar.

Por mbi të gjitha, një vend që dëshiron të tregojë një histori shumë më të madhe se vetja:

historinë e një qyteti që ka jetuar gjithmonë përmes njerëzve, zejeve, tregtisë dhe mikpritjes.

Në Gjakovë, Çarshia ka qenë gjithmonë një vend takimi.

Saraçhane dëshiron që ajo traditë të vazhdojë – me një derë të hapur për mysafirët e rinj.